Κυριακή 22 Δεκεμβρίου 2019

Παραμονή Χριστουγέννων στην Αν. Ρωμυλία - Τα έθιμα του Δωδεκαημέρου


ΘΡΑΚΗ-Ιστορία, Λαογραφία, Μουσική, ήθη και έθιμα
Παραμονή Χριστουγέννων στην Αν. Ρωμυλία

Η παραμονή Χριστουγέννων είναι μια νύχτα ξεχωριστή. Σε κάθε Ανατολικορωμυλιώτικο σπίτι  τα κούτσουρα στο τζάκι καίνε περίσσια και η φωτιά θεριεύει. Όλη η οικογένεια μαζεμένη παιδιά και εγγόνια.
Η αφέντρα του σπιτιού  θα τους χαρίσει απόψε ό,τι πιο γλυκό κατέχει. Από νωρίς στη κουζίνα ετοιμάζει τα καλούδια. Σε λίγο ο μικρός σοφράς (τραπέζι χαμηλό και ξύλινο) θα γεμίσει με λιτά μα τόσο γευστικά εδέσματα. Τα έχει φτιάξει με μεράκι και γούστο προς τιμήν της μέρας και της αφοσίωσής της στην οικογένεια. Τα φαγητά είναι εννιά (Ινιά φαϊά) ,αριθμός που απαντάται σε πολλά τραγούδια της δημοτικής μας ποίησης ,ακριτικα και μη.Θυμόμαστε όλοι πόσα τραγούδια μιλούν για εννιά θυγατέρες εννιά γιους, εννιά πουλάκια κ.λπ. Μια εκδοχή με βάση την παράδοση θέλει τον αριθμό εννιά να συμβολίζει τις περιοχές που περιπλανήθηκαν η Παναγιά με το Θείο Βρέφος και τον Ιωσήφ κατά τον Διωγμό του Ηρώδη.
1 ΧΡΙΣΤΟΨΩΜΟ ( ΜΠΟΥΓΑΤΣΙΑ )
2 ΦΑΣΟΥΛΙΑ ΜΕ Ν΄ ΑΡΜΙΑ ( ΦΑΣΟΛΙΑ ΜΕ ΛΑΧΑΝΟ ΤΟΥΡΣΙ )
3 ΣΙΤΑΡΙ ΒΡΑΣΜΕΝΟ
4 ΝΤΟΛΜΑΔΕΣ ΜΕ ΛΑΧΑΝΟ ΤΟΥΡΣΙ
5 ΡΥΖΟΠΙΤΑ
6 ΧΑΛΒΑΣ
7 ΚΟΜΠΟΣΤΑ ( ΧΟΥΣΙΑΦΙ )
8 ΠΙΤΑ ΣΑΡΑΓΛΙ
9 ΦΡΟΥΤΑ-ΚΟΛΙΝΤΟΚΟΥΡΕΣ
( ΚΕΡΑΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΚΟΛΙΝΤΟΥΔΙΑ)
Σε πολλά σπίτια υπήρχαν ντομάτες η τελευταία συγκομιδή πριν τις πρώτες πάχνες (τέλη Οκτωβρίου-αρχές Νοεμβρίου) και το χειμωνιάτικο  καρπούζι, ειδική ποικιλία,  που τα φύλαγαν μέσα στο άχυρο ή στ’ αμπάρια.
                                                  Τα ινιά φαϊά
Ετσι ολόκληρη η οικογένεια συγκεντρωμένη από τον μεγαλύτερο ως τον νεαρότερο στην ηλικία και σε πνεύμα αγάπης και συγχώρεσης, στρουμπιάζονται (κάθονται αναπαυτικά) γύρω από το σοφρά. Ο αρχηγός της οικογένειας, ο Παππούκας, θα θυμιάσει και θα κόψει το ψωμί και θα βάλει «ευλογητός». 


Έξω τα παιδιά λένε τα κάλαντα. (στη Θράκη τα κάλαντα τα έλεγαν το βράδυ της παραμονής μετά το κτύπημα της καμπάνας για τον εσπερινό).
Χριστός γεννήθκεν, χαρά στον κόσμο,
χαρά στον κόσμο, στα παλικάρια,
στα παλικάρια, στην Παναγιά μας
στην Παναγιά μας την Θεοτόκο
την Θεοτόκο που κοιλοπόνα
που κοιλοπόνα και αη-παρακάλει
κι’ αη-παρακάλει τους Αποστόλους
τους Αποστόλους, τους Αρχαγγέλους:
- Ω Αποστόλοι μ’ κι Αρχαγγέλοι μ’
βοήθησε Θέ μου τούτην την ώρα
τούτη την ώρα τη βλογημένη
τη βλογημένη και δοξασμένη.

Βρε ν’ άνξετε τις πόρτες σας (2)
για νάρθει η Παναγιά μας (2)
Βρε ν’ έρχεται η Παναγιά (2)
με το Χριστό στην αγκαλιά (1)
με το σταυρό στα χέρια (1)
Βοήθημα: του ΘΑΝΑΣΗ ΓΚΑΚΟΥΔΗ (http://paliouri-evrou.blogspot.gr)
Τα έθιμα- χαντέτια του Δωδεκαημέρου στην Αν. Ρωμυλία
Στη Θράκη την πατρίδα του Διόνυσου, του Ορφέα, του Μουσαίου, του Λίνου, των εννέα Μουσών, των Καμβειρίων και Ελευσίνιων μυστηρίων ήταν λογικό και επόμενο  ν’ αναπτυχθεί, περισσότερο από άλλες περιοχές πλούσια λαογραφία ήθη και έθιμα, λαϊκά δρώμενα και τελετές λαϊκής πίστης και λατρείας που έλκουν την καταγωγή τους από τα βάθη των αιώνων.
Ανάμεσα στα πολλά λαϊκά δρώμενα είναι και τα έθιμα του Δωδεκαήμερου που προέρχονται από τα αρχαία Σατουρνάλια των ελληνορωμαϊκών χρόνων και από τις καλάνδες του Βυζαντίου. Πρόκειται ουσιαστικά για Διονυσιακές γιορτές και διαρκούν από την παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι την 6 Γενάρη. Μερικά όμως γίνονται και μετά τον αγιασμό των υδάτων και θεωρείται ότι υπάγονται στις γιορτές του Δωδεκαημέρου όπως το έθιμο της Μπάμπως.
Κόλιντα: Η λέξη Κόλιντα, λέγεται ότι ήταν το όνομα μιας ξακουστής «μαμής» στη Βηθλεέμ, η οποία ξεγέννησε την Παναγία. Το έθιμο είναι της Ανατολικής Ρωμυλίας.
Οι Καλλικάντζαροι: Ο λαός τους φαντάζεται κάτω από χίλιες δύο μορφές, είναι μικρόσωμα ή και μεγαλόσωμα τέρατα, μαύρα και άραχλα, τριχωτά, με πόδια και κεφάλια τράγου ή άλλων ζώων
Τριστιάλκα Η Τριστιάλκα, που δεν γιορτάζεται σήμερα σχεδόν πουθενά, ήταν ένα θρησκευτικό έθιμο και το γιόρταζαν την ημέρα της βάπτισης. Τριστιάλκα (σημαίνει θρύψαλα), ήταν ένα μικρό κλαδί δένδρου με κλωναράκια, το οποίο έκοβαν, καθάριζαν τη φλούδα, το άφηναν να ξεραθεί, το στόλιζαν με διάφορες πολύχρωμες κορδέλες και την ημέρα που γιόρταζαν τα Σούρβα, τα παιδιά γύριζαν στις γειτονιές με την τριστιάλκα, χτυπούσαν στην πλάτη όσους συναντούσαν, κι έλεγαν τα λόγια:
Τρις τριστιάλκα, έτη πολλά, τώρα και του Χρόνου, τον άλλον του Αηβασίλ(η).
Σούρβα: Μάλλον λέξη Σλάβικη κατά συγκοπή (σούροβα – Σούρβα) που σημαίνει χλωρό κλαρί. Το έθιμο αυτό θα μπορούσαμε να το συσχετίσουμε με την αρχαία Ειρισιώνη.
Με τη σούρβα τα παιδιά της βόρειας Θράκης, το πρωί της Πρωτοχρονιάς, αφού πρώτα «σούρβιζαν» τους δικούς τους, πήγαιναν σε σπίτια συγγενών, (με πρώτα τα σπίτια των παππούδων και των νουνών, το λεγόμενο ποδαρικό).
Η Καμήλα:  Από τις πιο γνωστές μεταμφιέσεις του Δωδεκαήμερου και ειδικότερα της πρωτοχρονιάς στην Ανατολική Ρωμυλία ήταν και η Καμήλα.
Το έθιμο της καμήλας είναι ένα έθιμο πολύ γνωστό στη Θράκη και, ιδιαίτερα στην περιοχή του Καβακλί γινόταν σ’ όλα τα χωριά ιδιαίτερα την Πρωτοχρονιά.
Το έθιμο της Καμήλας στο Νέο Μοναστήρι Φθιώτιδας
 Παραμονή Πρωτοχρονιάς

Τα Βρεξούδια:Πρόκειται για μια περίεργη γιορτή που γινόταν στις 7 Γενάρη, του Αϊ  Γιαννιού, όταν είχε αγιαστεί το νερό και είχαν πάψει οι φουρτούνες στη Μαύρη Θάλασσα. Το έθιμο εκτός από την Αγχίαλο, γινόταν σε όλες τις παράλιες περιοχές της Αν Ρωμυλίας στην Μαύρη Θάλασσα. Από το Μπαλτζίκ, την αρχαία Διονυσούπολη, Βάρνα, Μεσημβρία, Πύργο, Ζώπολη, Αγαθούπολη, Βασιλικό και αλλού. Το βούτημα στο νερό είχα γονιμική σημασία, ήταν καθαρμός μαζί και ξαναγενημός. Η καταγωγή του εθίμου βρίσκεται στην αρχαία Θράκη στα Διονυσιακά Δρώμενα. Οι γυναίκες λούζονταν πριν το γάμο τους στο ποτάμι.
Η γιορτή της Μαμής η της Μπάμπως ή Μπαμπωμέρα. Η ημέρα της Μαμής, ή της Μπάμπως, όπως συνήθιζαν να ονομάζουν τη μαμή, είναι ένα πανάρχαιο έθιμο της Ανατολικής Ρωμυλίας και γιορτάζεται στις 8 Ιανουαρίου, την ημέρα της Αγίας Δομνίκης η Δομνής. Ο Διονυσιακός  χαρακτήρας του εθίμου είναι ολοφάνερος αφού είναι αφιερωμένο στην γονιμότητα, στην προστασία της μητρότητας και την αξία της γυναίκας. Η ελευθεριότητα, η αθυροστομία  και η ελευθεροστομία είναι χαρακτηριστικά τους εθίμου.
                                  Το έθιμο της Μπάμπως


Πηγές-βιβλιογραφία:
  1. Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου: Συμπόσια Λαογραφίας.
  2. Κώστα Θρακιώτη: Λαϊκή Πίστη και Λατρεία στη Θράκη.
  3. Κατερίνα Κακούρη: «Διονυσιακά».
  4. Γιώργη Μελίκη: «Κειμήλια ήχου και λόγου από την Αν. Θράκη και την Αν. Ρωμυλία».
  5. Θεοδώρας Σπ. Μηνούδη: Αντίλαλοι της Ανατολικής Ρωμυλίας, από τις εκδόσεις του Ιδρύματος Θρακικής Τέχνης & Παράδοσης
  6. Π. Παπαχριστοδούλου: Αρχείο Θρακικού Λαογραφικού και Γλωσσικού Θησαυρού – Θρακικά.
(Αποσπάσματα από την σειρά αφιερωμάτων που έκανα στις εφημερίδες «Ειδήσεις» και «Πρωϊνή» του Κιλκίς)

Κώστας Πινέλης
12-12-2019
 


Δευτέρα 16 Δεκεμβρίου 2019

ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΒΟΥΝΑ ΧΩΡΙΣ ΑΙΟΛΙΚΑ ΚΑΤΩ ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΑΠΟ Τ’ ΑΓΡΑΦΑ



«Τα σχέδια για τ’ Άγραφα θα μείνουνε στους χάρτες – σε τούτα τα βουνά θα ξαναβγούν αντάρτες»
14-12-2019
Κι όσο η βροχή δυνάμωνε, τόσο δυνάμωναν και τα συνθήματα: Κάποιος, κάποια στιγμή, ρίχνει το σύνθημα… “ούτε η βροχή δεν μας σταματά-κάτω τα χέρια από τ’ Άγραφα” και γίνεται χαμός! Έβλεπες πρόσωπα να στάζουν μες στη δυνατή βροχή αλλά και να λάμπουν από ενθουσιασμό και αισιοδοξία.
"Ούτε η βροχή δεν μας σταματά, κάτω τα χέρια από τα Άγραφα"! 
Μία επιτυχημένη κινητοποίηση με πλήθος κόσμου συγκλόνισε το κέντρο της Αθήνας το βροχερό απόγευμα της Τετάρτης. Την Παγκόσμια Ημέρα Βουνού (11 Δεκέμβρη) την τίμησαν με την ενεργό παρουσία τους στους δρόμους του αγώνα όλοι εκείνοι που δεν δέχονται να μείνουν απαθείς μπροστά στο όργιο καταστροφής που επιχειρείται στα βουνά μας -τη συλλογική περιουσία μας- από το συνασπισμό κεφαλαίου, κυβερνήσεων/ κρατικής εξουσίας.
Το ραντεβού ήταν στο Μοναστηράκι. Δεν άργησε να φανεί πως “η πλατεία ήταν γεμάτη απ’ το νόημα που ‘χε κάτι απ’ τις φωτιές”! Κι αυτές “οι φωτιές” δεν ήταν άλλες από εκείνες που άναβαν οι ψυχές και οι αγωνιστικές διαθέσεις τόσων πολλών ανθρώπων που έδωσαν πραγματικά βροντερό παρόν στο κάλεσμα αντίστασης. Μεγαλύτεροι σε ηλικία που φάνταζαν παλικαρόπουλα, ενθουσιώδεις νέοι και νέες, γονείς με μικρά παιδιά, όλοι ήταν εκεί, για να σπάσει η σιωπή και να μην υπάρξει συνενοχή. Συναντήθηκαν ακόμη και συμπατριώτες που είχαν πολύ καιρό να ειδωθούν μα αντάμωσαν σε τούτο το ξεχωριστό ραντεβού!
Η πλατεία και οι δρόμοι γέμισαν με πανό ενάντια στη λεηλασία της φύσης και του λαού από τις ανεμοεταιρείες με αιχμή του δόρατος εκείνα που αφορούσαν τα Άγραφα, μα και άλλες περιοχές που πλήττονται. Επιπλέον υπήρχαν και πανό αλληλεγγύης στους απειλούμενους με διώξεις αγωνιστές.
Συμμετείχαν δεκάδες συλλογικότητες πολιτών, επιτροπές αγώνα, δίκτυα, κινήσεις, ανοιχτές συνελεύσεις, σωματεία, σύλλογοι κατοίκων και κινήματα από τα Άγραφα, την Ευρυτανία, την Καρδίτσα, Μεσοχώρα-Αχελώο, την Ήπειρο, τη Χαλικιδική, την Κόρινθο, την Τήνο, την Άνδρο, την Ικαρία, τη Μάνη,την Αττική κ.ά.



ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΔΩ – ΑΝΤΕΧΟΥΜΕ – ΔΥΝΑΜΩΝΟΥΜΕ – ΣΥΝΕΧΙΖΟΥΜΕ…
ΣΤΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ Η ΔΥΝΑΜΗ ΜΑΣ
ΕΙΜΑΣΤΕ ΑΙΣΙΟΔΟΞΟΙ ΓΙΑΤΙ ΑΓΩΝΙΖΟΜΑΣΤΕ!
ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΒΟΥΝΑ ΧΩΡΙΣ ΑΙΟΛΙΚΑ
ΚΑΤΩ ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΑΠΟ Τ’ ΑΓΡΑΦΑ
(μια συμβολή στον κοινό αγώνα για τη σωτηρία των βουνών μας)

Σάββατο 14 Δεκεμβρίου 2019

Ο ανδριάντας του «Κατσαπλιά» στην γωνία Σπάρτης και Ούλωφ Πάλμε


Επίκαιροι Σχολιασμοί

Ο ανδριάντας του «Κατσαπλιά»
στην γωνία Σπάρτης και Ούλωφ Πάλμε

Έστησαν τον  ανδριάντα του «Κατσαπλιά»*  Σπάρτης και Ούλωφ Πάλμε γωνία! Άκου να δεις! Αντί να στήσουν ανδριάντα σε  κάποιον απ’  αυτούς που πολέμησαν σκληρά τους Γερμανούς, «απελευθέρωσαν» τη Θεσσαλονίκη και όταν ήρθαν να « απελευθερώσουν»  και το Κιλκίς και να διώξουν τους Γερμανούς πέραν των συνόρων μας, τους εμπόδισαν οι Ελασίτες  αναρχοκομουνιστές που βοήθησαν έτσι τους Γερμανούς να φύγουν ανενόχλητοι!
Ανδριάντα σε έναν, ας πούμε, από τους  ήρωες πολέμαρχους του Φασισμού όπως: Κισά Μπατζάκ, Παπαδόπουλο, Δάγκουλα, Σπυρίδη, Λαζίκ, Βαή, Τσετέ Πασά κ. ά.!
* ( Ο ανδριάντας «που αναπαριστά άτομο ντυμένο μα στρατιωτική στολή της δεκαετίας του 40» είναι, για όσους δε γνωρίζουν,  του Χρήστου Γαρέφη (Χρίστος Χριστοφορίδης από την Τέρπυλλο) αγωνιστή-καπετάνιο τάγματος του ΕΛΑΣ, που ξεκίνησε το αντάρτικο από την πρώτη αντάρτικη ομάδα των Κρουσίων. Συνελήφθη μετά από προδοσία  και εκτελέστηκε μετά από φρικτά βασανιστήρια στο Κιλκίς τον Ιούλη του 1946. (Να σημειωθεί ότι ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας ιδρύθηκε  στις 27 Δεκέμβρη 1946).
 Ο ανδριάντας του καπετάνιου του ΕΛΑΣ Χρήστου Γαρέφη

Η κλιμάκωση της Τουρκικής επιθετικότητας
Κλιμακώνεται η Τουρκική επιθετικότητα με την αυθαίρετη συμφωνία με τη λεγόμενη κυβέρνηση της Λιβύης.
Οι κινήσεις της Τουρκίας είναι μελετημένες, μέρος μιας στρατηγικής που δημιουργεί τετελεσμένα, προσβάλλει θαλάσσιες ζώνες ή ακόμα και συνοριακές γραμμές και πάει ένα βήμα παραπέρα, ενισχύοντας τις διεκδικήσεις της, διεξάγοντας έρευνες για υδρογονάνθρακες, πραγματοποιώντας γεωτρήσεις για κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου, ή αλλάζοντας τα σύνορα, όπως δείχνει π.χ. η πείρα στην ΑΟΖ της Κύπρου και τη Συρία. Σήμερα προτεραιότητα δίνεται στην παραβίαση του δικαιώματος των νησιών να έχουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, όπως προβλέπει η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Οι παρεμβάσεις αυτές στην εξέλιξή τους μπορούν να περιπλέξουν και να οξύνουν παραπέρα την κατάσταση, π.χ. σε περίπτωση διεξαγωγής ερευνών ή και γεωτρήσεων πλησίον των Δωδεκανήσων και της Κρήτης.
Οι κινήσεις της Τουρκίας είναι μελετημένες, μέρος μιας στρατηγικής που ακολουθεί χρόνια και δημιουργεί τετελεσμένα, προσβάλλει θαλάσσιες ζώνες ή ακόμα και συνοριακές γραμμές και πάει ένα βήμα παραπέρα, ενισχύοντας τις διεκδικήσεις της, διεξάγοντας έρευνες για υδρογονάνθρακες, πραγματοποιώντας γεωτρήσεις για κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου, ή αλλάζοντας τα σύνορα, όπως δείχνει π.χ. η πείρα στην ΑΟΖ της Κύπρου και τη Συρία. Σήμερα προτεραιότητα δίνεται στην παραβίαση του δικαιώματος των νησιών να έχουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, όπως προβλέπει η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Οι παρεμβάσεις αυτές στην εξέλιξή τους μπορούν να περιπλέξουν και να οξύνουν παραπέρα την κατάσταση, π.χ. σε περίπτωση διεξαγωγής ερευνών ή και γεωτρήσεων πλησίον των Δωδεκανήσων και της Κρήτης.
Η τουρκική αστική τάξη υπηρετεί τα συμφέροντά της με πιο προωθημένο πολιτικοστρατιωτικό δόγμα, που ακούει στο όνομα «Γαλάζια Πατρίδα», το οποίο δεν χωράει μέσα στα όρια της Συνθήκης της Λοζάνης, που καθόρισε τα σύνορα στην περιοχή και αυτό ακριβώς γίνεται σήμερα στην πράξη.
Πρέπει να τονίσουμε ότι το δίλημα που τίθεται στον Ελληνικό λαό «Συμβιβασμός και συνεκμετάλλευση ή πολεμική εμπλοκή» εμπεριέχει τους ίδιους μεγάλους κινδύνους για το κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας. Η ιστορία μας δείχνει ότι οι όποιοι συμβιβασμοί, υποχωρήσεις στο παρελθόν, δεν έχει αλλάξει την κυρίαρχη εξωτερική πολιτική και την διαρκή επιθετικότητα της Τουρκίας.
Να θυμηθούμε τις συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου, τη μοιραία και καταστρεπτική συνάντηση στη γέφυρα Κήπων του Έβρου το 1967 Ντεμιρέλ-Κόλλια στην ουσία Ντεμιρέλ-Παπαδόπουλου που είχε σαν αποτέλεσμα την απόσυρση της ελληνικής μεραρχίας από τις πρώτες κιόλας μέρες του Δεκεμβρίου. μόλις δύο μήνες μετά τις υπερφίαλες προσδοκίες που είχε σκορπίσει ο Παπαδόπουλος για τη συνάντηση του Έβρου, ο μόνος πρακτικός καρπός της πολιτικής του ήταν ο αφοπλισμός, ουσιαστικά, της μαρτυρικής νήσου, η οποία αφέθηκε ανυπεράσπιστη στο έλεος της Αγκύρας.
η στάση των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, αποτελούν σημαντική βάση για την εξαγωγή ουσιαστικών συμπερασμάτων για την εργατική τάξη, τα λαϊκά στρώματα, τη νεολαία, για την ανάπτυξη της λαϊκής δράσης.
Η τουρκική αστική τάξη υπηρετεί τα συμφέροντά της με πιο προωθημένο πολιτικοστρατιωτικό δόγμα, που ακούει στο όνομα «Γαλάζια Πατρίδα», το οποίο δεν χωράει μέσα στα όρια της Συνθήκης της Λοζάνης, που καθόρισε τα σύνορα στην περιοχή και αυτό ακριβώς γίνεται σήμερα στην πράξη.
Επιτέλους πρέπει να αντιληφθούμε ότι δεν υπάρχει διαφύλαξη της εδαφικής ακεραιότητας μέσα στα πλαίσια του ΝΑΤΟ, ούτε  «έλευση κανενός Σωτήρα» του ΝΑΤΟ, της ΕΕ και των ΗΠΑ, για την τήρηση του Διεθνούς Δικαίου και άλλα ευτράπελα. Να δούμε κατάματα την αλήθεια και την πραγματικότητα, που δείχνουν οι αναλύσεις, η πάλη και η προοπτική που θέτει το ΚΚΕ στο λαό και να απεγκλωβιστούμε από τον θανατηφόρο εναγκαλισμό των ιμπεριαλιστικών οργανισμών.

Κώστας Πινέλης
10-12-2019
(Δημοσιεύτηκε στις εφημερίδες "Ειδήσεις" και "Πρωϊνή" του  Κιλκίς)